Казахстаны томоохон нефть боловсруулах үйлдвэрүүд ОХУ руу бензин экспортлох зөвшөөрөл, квот авсан ч нийлүүлэлт хийхээс татгалзсан талаар Ройтерс агентлаг салбарын дөрвөн эх сурвалжаас эш татан мэдээлжээ. Үйлдвэрүүдийн шийдвэрт барууны хориг арга хэмжээнд өртөх эрсдэл, мөн Оросын банкуудаар дамжуулан төлбөр тооцоо хийх хүндрэл голлон нөлөөлсөн байна.
Казахстаны Эрчим хүчний яам долдугаар сард Павлодарын нефть боловсруулах үйлдвэрт ОХУ-ын зах зээлд 17.5 мянган тонн АИ-92 бензин нийлүүлэх зөвшөөрөл олгосон бол наймдугаар сард Атыраугийн нефть боловсруулах үйлдвэрт мөн ижил хэмжээний квот өгчээ. Гэвч дээрх үйлдвэрүүдийн эзэмшигчид экспорт хийхгүй байхаар шийдсэн байна.
Салбарын эх сурвалжуудын тайлбарласнаар ОХУ-тай хийсэн шатахууны худалдаа олон улсын, тэр дундаа барууны хоригт өртөх эрсдэл дагуулж болзошгүй гэж үзжээ. Нэг эх сурвалж “Хэн ч хоригт орохыг хүсэхгүй” хэмээн хэлсэн байна.
Экспорт саатахад нөлөөлж буй гол хүчин зүйлс:
- барууны хориг арга хэмжээнд өртөх эрсдэл;
- Оросын банкуудаар төлбөр тооцоо хийх хүндрэл;
- Казахстаны дотоодын шатахууны улирлын эрэлт нэмэгдсэн байдал;
- хил залгаа орнуудад үүссэн шатахууны хомсдол;
- Оросын импортлогчдод санал болгож буй үнийн зөрүү.
Казахстаны дотоод зах зээлийн нөхцөл байдал ч экспорт хийхгүй байх нэг шалтгаан болж байна. Улирлын чанартай хэрэглээ өссөнөөс гадна ОХУ-ын дараа Казахстантай хил залгаа орнуудад шатахууны хомсдол ажиглагдаж буй тул тус улс өөрийн зах зээлд хангалттай нөөц бүрдүүлэх шаардлагатай байгаа аж.
Одоогоор ОХУ руу бензин экспортлохыг зөвшөөрсөн цорын ганц Казахстаны үйлдвэрлэгч нь жилд 850 мянган тонн нефть боловсруулах хүчин чадалтай “Конденсат” гэх харьцангуй жижиг үйлдвэр байна. Тус үйлдвэр долдугаар сард ОХУ-д 9 мянган тонн бензин нийлүүлжээ.
Харин Атыраугийн нефть боловсруулах үйлдвэрээс нийлүүлэх боломжтой бензиний үнэ Оросын импортлогчдод өндөр тусаж байгаа аж. Тухайлбал, АИ-92 бензиний тонн тутмын үнэ 1,100-1,200 ам.доллар байгаа нь Санкт-Петербургийн Олон улсын бараа, түүхий эдийн бирж дээрх тухайн үеийн үнээс ойролцоогоор 43 хувиар өндөр байна.
Ийнхүү Казахстаны томоохон үйлдвэрүүд зөвшөөрөл, квоттой ч ОХУ руу бензин нийлүүлэхээс зайлсхийж байна. Хоригийн эрсдэл, төлбөр тооцооны хүндрэл, дотоодын нөөцийн хэрэгцээ зэрэг хүчин зүйлс Оросын шатахууны зах зээлд нэмэлт дарамт үүсгэж болзошгүй байна.
