Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ухнаагийн Хүрэлсүх улс орон даяар өрнөж буй “Хүнсний хувьсгал” үндэсний хөдөлгөөний явцтай танилцах зорилгоор дотоодын томоохон үйлдвэрлэгчдийг зорилоо. Тэрбээр энэ хүрээнд “Тэсо” групп, түүний бүрэлдэхүүн дэх “Тэсо фүүдс парк”, “Милко”, “Айсмарк”, “Эко кластер” компанийн сүү, сүүн бүтээгдэхүүн боловсруулах үйлдвэрүүд, цэвэрлэх байгууламж болон “Сүүн зайрмаг” ХХК-ийн үйл ажиллагааг газар дээр нь үзэж сонирхсон байна.
Үндэсний хөдөлгөөнд идэвхтэй нэгдэж, үйлдвэрлэлээ өргөжүүлэхийн зэрэгцээ олон зуун иргэнийг аж вакантаар ханган ажлын байр бий болгож, татвараа хуулийн дагуу төлж буй эдгээр аж ахуйн нэгжийн удирдлага, нийт хамт олонд төрийн тэргүүн гүн талархал илэрхийлэв. Цаашид ололт амжилтаа бататган, хүн амыг эрүүл, аюулгүй хүнсээр найдвартай хангахын зэрэгцээ Монгол Улсыг хүнс экспортлогч орон болгоход үнэтэй хувь нэмэр оруулна гэдэгт итгэж буйгаа Ерөнхийлөгч онцолсон юм.
Үндэсний үйлдвэрлэгчдийн хүчин чадал ба инновацын шинэчлэл
Анх 1996 онд зайрмагийн торхон аяганы төхөөрөмж үйлдвэрлэх чиглэлээр гараагаа эхэлж байсан “Тэсо” групп өдгөө үндсэн дөрвөн чиглэлээр 30 гаруй салбар компанитай, 2,500 гаруй ажилтантай нүсэр бүтэц болон өргөжжээ. Тус групп өнгөрсөн онд “Тэсо фүүдс парк” цогцолбороо ашиглалтад оруулснаар үйлдвэрлэлийн хүчин чадлаа даруй гурав дахин нэмэгдүүлж, нэгж бүтээгдэхүүнд ногдох эрчим хүчний зарцуулалтыг хоёр дахин бууруулж чадсан байна. Энэхүү орчин үеийн цогцолбор нь дэргэдээ 150 хүүхдийн цэцэрлэгтэйгээс гадна хоногт 1000 м3 хүртэлх хаягдал усыг боловсруулах хүчин чадалтай цэвэрлэх байгууламжийг цогцлоожээ. Группын удирдлагуудын танилцуулснаар, 30 жилийн баялаг туршлага, инновац болон дэвшилтэт технологийг уялдуулсан тэдний бүтээгдэхүүнүүд дотоодын зах зээлээс гадна дэлхийн тавцанд өрсөлдөх чадвараа бататгасаар байна.
Үүний зэрэгцээ Ерөнхийлөгчийн зочилсон өөр нэгэн үйлдвэр болох “Сүүн зайрмаг” ХХК нь өдгөө 80-120 хүнийг ажлын байраар хангаж байна. Тус компани өрөм, сүүн зайрмаг, цөцгийтэй тараг, соролдоо зэрэг нэр төрлийн бүтээгдэхүүнээ улсын хэмжээнд 126 салбар, нийслэл хотод 2,500 орчим дэлгүүр, сүлжээгээр дамжуулан борлуулдаг аж. Цар тахлын хүнд үед үйл ажиллагаа нь зогсонги байдалд орж байсан ч “Хүнсний хувьсгал”-ын дэмжлэгээр эргэн сэргэж, өдгөө фермерүүд, баглаа боодол үйлдвэрлэгчидтэй кластер хэлбэрээр хамтран ажиллаж байна. Тэд цаашид томоохон хөрөнгө оруулалт хийж, бүрэн автомат тоног төхөөрөмж бүхий үйлдвэрийн шинэ байртай болох томоохон зорилтыг урдаа тавьжээ.
Сүү, сүүн бүтээгдэхүүний салбарын өсөлт, статистик үзүүлэлтүүд
Үндэсний хөдөлгөөний хүрээнд сүү, сүүн бүтээгдэхүүний салбарын үйлдвэрлэгчдэд хөнгөлөлттэй зээл олгосны үр дүнд Улаанбаатар хот болон Архангай, Төв, Дорнод аймгуудад нийт 10 үйлдвэр, цех шинээр үүд хаалгаа нээсэн байна. Мөн гурван аж ахуйн нэгж үйлдвэрээ өргөтгөж, найман компани тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл хийжээ. Монгол Улс өнгөрсөн онд 61 мянган тн сүүг үйлдвэрийн аргаар боловсруулж, 156 мянган тн сүүн бүтээгдэхүүн зах зээлд нийлүүлсэн статистик байна. Өдгөө манай улс хүн амын ундны сүүний хэрэгцээг 100 хувь дотоодоосоо хангаж байгаа бол сүүн бүтээгдэхүүний 60 хувийг өөрсдөө үйлдвэрлэж, үлдсэн 40 хувийг импортоор авч байна.
Өнгөрсөн жил улсын хэмжээнд 260 гаруй мянган тн шингэн сүү бэлтгэсэн нь 2024 онтой харьцуулахад даруй 15 хувиар өссөн үзүүлэлт юм. Энэхүү өсөлтөд 2020 оноос эхлэн сэрүүний улиралд үйлдвэр, цехэд нийлүүлсэн түүхий сүүний литр тутамд 1,000 төгрөгийн урамшуулал олгож буй тогтолцоо голлох нөлөө үзүүлжээ. Ингэснээр сүүний нийлүүлэлт таван жилийн дунджаар 6.6 сая литрээр нэмэгдэж, үйлдвэрлэл жил ирэх тусам тогтвортой өсөх нөхцөл бүрдсэн байна.
Салбарын хэмжээнд дараах дэд бүтэц, хүчин чадал ажиллаж байна:
- Нийт 18 аймгийн 26 суманд хоногт 1,000 гаруй тн сүү хүлээн авч боловсруулах хүчин чадалтай 160 орчим үйлдвэр, цех үйл ажиллагаа явуулдаг.
- Сүү хүлээн авах зориулалттай хөргөлттэй 86 төв тогтвортой ажиллаж байна.
- Эдгээр газар нь одоогоор суурилагдсан хүчин чадлынхаа 50 гаруй хувийг ашиглаж, 2,000 гаруй иргэнийг ажлын байраар хангаж байна.
Салбарын яамнаас цаашид энэхүү урамшууллын системийг үргэлжлүүлэхийн зэрэгцээ малын үүлдэр угсааг сайжруулах зэрэг цогц ажлуудыг шат дараатай хэрэгжүүлэхээр төлөвлөөд байна.
