Харшлыг өнөө үед орчин цагийн амьдралтай салшгүй холбоотой асуудал гэж үзэх нь түгээмэл болсон. Өнөөдөр улам олон хүн цэцгийн тоос, тоос шороо, зарим төрлийн хүнс зэрэг энгийн зүйлд хүртэл хэт мэдрэг хариу үзүүлдэг болжээ. Эрдэмтэд удаан хугацааны турш дархлааны систем яагаад аюулгүй бодисуудыг хүртэл аюул мэт хүлээн авч, хэт хүчтэй урвал үзүүлдэг шалтгааныг тайлбарлахыг оролдсоор ирсэн. Харин Yale University-ийн шинэ судалгаа энэ асуултад нэлээд ойлгомжтой хариулт санал болгож байна. Тодруулбал, бүх зүйл хүний өсөж торнидог орчноос эхэлдэг байж болзошгүй аж.
Харшлын өсөлтийг зөвхөн генээр тайлбарлах боломжгүй болжээ
Судлаачид сүүлийн зуун жилийн хугацаанд харшлын өвчлөл мэдэгдэхүйц нэмэгдсэнийг онцолж байна. Энэ өөрчлөлтийг зөвхөн удамшил, генетикийн хүчин зүйлээр бүрэн тайлбарлах боломжгүй аж. Учир нь төстэй генийн онцлогтой хүмүүс ч өөр өөр орчинд амьдарснаар харшлын эрсдэл нь ялгаатай байдаг байна. Энэ нь амьдралын хэв маяг, хүрээлэн буй орчин зэрэг гаднын хүчин зүйлс шийдвэрлэх нөлөөтэйг харуулж байгаа юм.
Энэ таамгийг шалгахын тулд эрдэмтэд хоёр өөр бүлгийн хулганад туршилт хийжээ. Нэг хэсэг нь ариун, бараг бүрэн хяналттай лабораторийн орчинд амьдарсан бол нөгөө хэсэг нь илүү байгалийн нөхцөлд, олон төрлийн бичил биетэн болон янз бүрийн өдөөгчтэй орчинд өссөн байна. Туршилтын үр дүн тун тодорхой гарчээ.
Бичил биетэнтэй ойр өссөн хулгануудын дархлаа илүү тэнцвэртэй байсан байна
Янз бүрийн бактери, антигентэй харьцсан хулгануудын хувьд харшлын урвал илүү сул илэрсэн байна. Ижил төрлийн харшил үүсгэгчтэй тулгарсан ч тэдний бие махбод хүчтэй дархлааны “хэт ачаалал”-д ороогүй аж. Харин ариун лабораторийн нөхцөлд өссөн хулгануудад ийм урвал илүү хурц байсан байна.
Энэ ялгааны гол шалтгаан нь дархлааны тогтолцооны ажиллах хэлбэртэй холбоотой гэж үзжээ. Байгалийн нөхцөлд өссөн хулгануудын биед эсрэг биеийн өөр төрлийн тэнцвэр үүссэн бөгөөд хамгаалах үүрэгтэй, илүү зөөлөн нөлөөтэй хариу урвал давамгайлж байв. Энгийнээр хэлбэл, тэдний дархлаа илүү сайн “сургуулилагдсан” байсан гэсэн үг.
Эрт үеийн орчин дархлааны ой санамжийг тодорхойлдог
Энд дархлааны ой санамж онцгой чухал үүрэгтэй байжээ. Өмнө нь олон төрлийн бичил биетэнтэй тулгарч байсан бие шинэ өдөөгчийг илүү зөв таньж, түүнийг шууд аюул гэж хүлээн авалгүй, илүү тайван бөгөөд хяналттай хариу үзүүлдэг байна. Энэ нь дархлааны систем өөр өөр антигенүүдийн төстэй талыг таньж, өмнөх туршлагаа шинэ нөхцөлд ашиглах чадвартай холбоотой аж.
Судалгаагаар мөн амьдралын эхэн үе, ялангуяа хүүхэд нас дархлааны суурь тогтолцоо бүрэлдэхэд хамгийн чухал үе болохыг тогтоожээ. Хэрэв энэ үед бие махбод олон янзын орчинтой харьцаж чадвал ирээдүйд харшил үүсэх эрсдэл буурах магадлалтай байна. Гэхдээ үүгээр бүх зүйл хязгаарлагдахгүй. Судлаачдын үзэж буйгаар дархлааны систем хожуу үедээ ч өөрчлөгдөж, дасан зохицох чадвараа хадгалсан байдаг.
Ижил төстэй бүтэцтэй бодисууд ч дархлааг “сургаж” чадна
Сонирхолтой нь, бүтэц нь ойролцоо уургуудтай харьцах нь хүртэл харшлын эрсдэлийг бууруулахад нөлөөлж болохыг судалгаа харуулжээ. Тухайлбал, зарим хүнсний найрлага дахь бүрэлдэхүүн хэсэг нь бие махбодыг өөр төстэй бодист хэт хүчтэй урвал үзүүлэхгүй байхад “бэлтгэж” өгч болох юм.
Өнөөдрийн ертөнцөд хүмүүс төрөл бүрийн бичил биетэнтэй харьцах нь улам багасаж байна. Хэт ариун орчин, антибиотикийн өргөн хэрэглээ, хооллолтын хэв маягийн өөрчлөлт зэрэг нь бидний амьдрах орчныг илүү “цэвэр” болгосон ч нөгөө талдаа дархлааны системд хэрэгтэй туршлага хуримтлуулах боломжийг хязгаарлаж байгааг судлаачид анхааруулжээ.
Nature сэтгүүлд нийтлэгдсэн энэхүү судалгаа харшлыг зүгээр нэг биеийн доголдол биш, харин дархлааны систем хүрээлэн буй ертөнцтэй хангалттай “танилцаж” амжаагүйн үр дагавар байж болохыг онцолж байна. Өөрөөр хэлбэл, харшлыг бууруулах гарц нь бүх эрсдэлээс бүрэн зайлсхийхэд биш, харин орчинтойгоо ухаалаг, тэнцвэртэй байдлаар харьцахад оршиж магадгүй юм.
