Хятадын эрдэмтэд амьд мицелиос шинэ төрлийн нэхмэл материал бүтээжээ. Уг материал өөрийгөө цэвэрлэх, гэмтсэний дараа бараг бүрэн нөхөн сэргээхээс гадна өнгө болон хэт ягаан туяанаас хамгаалах зэрэг нэмэлт шинж чанартай болж чадна. Судалгааны үр дүнг Science Advances сэтгүүлд нийтэлжээ.
Энэхүү материалыг Шэньжэний Дэвшилтэт технологийн хүрээлэнгийн судлаачид боловсруулсан байна. Энэ нь инженерчлэгдсэн амьд материалууд (Engineered Living Materials, ELM) ангилалд багтдаг бөгөөд амьд организмаас бүтсэн, эцсийн бүтээгдэхүүн болсны дараа ч биологийн идэвхээ хадгалдаг материалаар тодорхойлогддог.
Орчин үеийн мицелиос хийсэн ихэнх материалд мөөгний утаслаг бүтцийг хатааж, амьд үйл ажиллагааг нь үндсэндээ зогсоодог. Харин шинэ материал нь амьд боловч идэвхгүй төлөвт байгаа Cordyceps militaris мөөгөн дээр суурилжээ. Ингэснээр судлаачид түүний байгалийн биологийн шинж чанарыг ашиглах боломжтой болсон байна.
Судлаачдын хэлснээр уг материал өөрийгөө нөхөн сэргээж, хүрээлэн буй орчны өөрчлөлтөд хариу үйлдэл үзүүлэх чадвартай. Ирээдүйд эдгээр шинж чанарыг хувцас болон архитектурын материал үйлдвэрлэхэд ашиглаж болох аж. Анхны хэрэглээний жишээнүүдийн нэг нь инновацын материал хөгжүүлдэг Peelshere компанитай хамтран бүтээсэн туршилтын даашинз болжээ.
Мөн өөр төрлийн мөөг эсвэл хөрөнгө нэмснээр материалд шинэ шинж чанар хялбархан өгөх боломжтой.
Судалгааны өгүүлэлд эрдэмтэд “програмчлагдах мөөгөн платформ” хэмээх системийг тайлбарласан байна. Үүнд мицели нь модульчлагдсан үндсэн бүтэц болж өгдөг. Мөөгний утаслагаас үүссэн хавтгай материал нь суурь болж, өнгө эсвэл хэт ягаан туяанаас хамгаалах зэрэг нэмэлт функцуудыг бусад организмаар дамжуулан тусдаа биологийн модуль хэлбэрээр нэмж өгдөг.
Материалын өөрийгөө нөхөн сэргээх чадварыг мицелийн үндсэн бүтэц хангадаг. Үүнийг 45 °C температурт хатаасны дараа бүрэн амьд ч биш, үхсэн ч биш, бодисын солилцооны маш бага идэвхтэй, ичээтэй төстэй төлөвт ордог байна. Судалгааны ахлагч Кэ Лигийн тайлбарласнаар ийм үед мөөг идэвхтэй ургахаа зогсоодог.
Харин гадаргуу дээр нь төмсний усанд суурилсан шим тэжээлийн уусмал түрхэхэд мицели дахин идэвхждэг. Ингэснээр шинэ мөөгний утаслаг ургаж, материалын гадаргууг шинэчилж эхэлнэ.
Ийм уусмалыг цоорхой эсвэл урагдсан хэсэгт бага хэмжээний шинэхэн мицелийн хамт түрхэхэд амьд эсүүд гэмтсэн хэсгийг аажмаар дүүргэж, цавуу болон оёдол ашиглахгүйгээр гадаргууг нөхөн сэргээдэг.
Үүнээс гадна материал нь ус түлхэх байгалийн шинж чанарынхаа ачаар өөрийгөө цэвэрлэх чадвартай.
Материалын цэнхэр өнгийг шар айрагны хөрөнгө болох Saccharomyces cerevisiae, харин хэт ягаан туяанаас хамгаалах чадварыг Aspergillus niger мөөг бий болгодог. Эдгээрийг Cordyceps militaris-тай хамт ургуулах үйл явцын эхэнд нэмж, бүх организмыг зэрэг хөгжүүлдэг байна. Ингэснээр генетикийн өөрчлөлт хийхгүйгээр шаардлагатай шинж чанарыг бий болгох боломжтой.
Берлинд төвтэй Peelshere компани шинэ материалаар туршилтын даашинз хэдийн бүтээжээ.
Даашинзанд материалын хэд хэдэн хувилбар ашигласан бөгөөд тэдгээрийн нэгийг шар айрагны хөрөнгөтэй хамт ургуулснаар нэмэлт будаг хэрэглэхгүйгээр жигд цэнхэр өнгөтэй болгосон байна.
Кэ Лигийн хэлснээр уг материалыг концепцийн хувцас, аксессуар, гоёлын нэхмэл гадаргуу, үзэсгэлэнгийн бүтээл болон био задралд ордог савлагаа хийхэд ашиглаж болно.
Гэхдээ материалын технологийг өдөр тутмын хувцас болон байнгын архитектурын байгууламжид ашиглахаас өмнө цаашид сайжруулах шаардлагатайг судлаач онцолжээ.
Эх сурвалж: Dezeen.
