Иран улсад засгийн газрын эсрэг эсэргүүцлийн хөдөлгөөн гурав дахь долоо хоногтоо ширүүн үргэлжилж байгаа энэ үед технологийн тэрбумтан Элон Маск нэгэн чухал шийдвэр гаргалаа. Тэрбээр АНУ-ын Ерөнхийлөгч Дональд Трамптай зөвлөлдсөний үндсэн дээр Иран дахь “Starlink” хиймэл дагуулын интернэтийн үйлчилгээг бүрэн үнэ төлбөргүй болгосноо зарлав.
Энэхүү шийдвэр 2026 оны нэгдүгээр сарын 13-ны Мягмар гаригаас эхлэн хүчин төгөлдөр болсон бөгөөд өмнө нь тус улсад идэвхгүй байсан терминал болон хаягууд автоматаар идэвхэжсэн байна.
Технологийн шийдэл ба ашиглах заавар
“Starlink” нь уламжлалт кабелийн интернэтээс ялгаатай нь сансар дахь хиймэл дагуулаас шууд дохио хүлээн авдаг тул засгийн газрын зүгээс хянах эсвэл хаах боломж бага байдаг.
“Holistic Resilience” байгууллагын гүйцэтгэх захирал Ахмад Ахмадианы тайлбарласнаар, уг үйлчилгээг ашиглахад маш хялбар:
- Хиймэл дагуулын терминалыг (таваг) тэнгэр тод харагдах ил газарт байрлуулах.
- Төхөөрөмжийг тэжээлд залгаад, хиймэл дагуулын дохиог автоматаар барихыг хүлээх.
Интернэт таслалт ба хүний эрхийн нөхцөл байдал
Ираны эрх баригчид жагсаалыг нухчин дарахын тулд тус улсын интернэт хандалтыг бараг бүрэн хаагаад байгаа юм. Иран дахь интернэтийн үйлчилгээг төрийн хяналттай ердөө хоёр компани үзүүлдэг тул хандалтыг гацаах нь дэглэмийн хувьд хялбар ажил байдаг.
Нөхцөл байдлын тойм: Интернэт тасалдсаны улмаас мэдээлэл хомс байгаа ч одоогоор 1800 гаруй хүн амь үрэгдсэн гэж шинжээчид таамаглаж байна. “Starlink” идэвхжсэнээр жагсагчид бодит мэдээллийг дэлхий нийтэд дамжуулах, тэмцлээ зохион байгуулах боломж бүрдэж байгаа юм.
Хязгаарлалт болон геополитикийн нөлөө
Хэдийгээр “Starlink” үнэгүй болсон нь идэвхтнүүдийн хувьд том дэмжлэг боловч Ираны 92 сая хүн амд бүгдэд нь хүрэх боломжгүй юм. Үүнд дараах саад бэрхшээлүүд байна:
- Терминалын хомсдол: Тус улсад нэвтэрсэн терминалын тоо харьцангуй цөөн.
- Эрх баригчдын саад: Ираны тагнуулын алба терминал ашиглаж буй хүмүүсийг хянах, дохиог нь гацаах (jamming) оролдлого хийх магадлал өндөр.
- Зөөлөн хүчний бодлого: Ажиглагчдын үзэж буйгаар, АНУ Иранд хиймэл дагуулын интернэт нээж өгч байгаа нь тэмцэгчдийг дэмжих замаар дэглэмийг сулруулах “зөөлөн хүчний” томоохон нөлөөлөл юм. Ерөнхийлөгч Трамп шаардлагатай бол цэргийн ажиллагаа явуулж жагсагчдыг хамгаалахад бэлэн гэдгээ илэрхийлээд байна.
