XVII жарны “Сүрээр дарагч” хэмээх Гал морин жилийн зуны адаг Хөхөгчин хонь сарын арван есөн буюу 2026 оны наймдугаар сарын 2-ны өдөр Хөвсгөл нуурын лусыг тахих төрийн тахилгын ёслол Чөчү хайрхны тахилгат овоонд сүр жавхлантай болов. Тус төрийн их ёслолд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх төрийг төлөөлөн тэргүүлэн оролцсон юм. Ёслолын өмнөх орой Хөвсгөл аймгийн Мөрөнгийн хүрээ Гандандаржайлин хийдийн лам нар Итгэл, Санжаанамсиг, Зүгдор, Тамжаджав, Хорвоонжиг, Сэртүв, Одсүрэн, Шагжтүв болон Долоон бурхан од тус бүрт тахилгын ном хуран даатгажээ.
Тахилгын гол өдөр Төрийн далбаа, Бүх цэргийн Их хар сүлдний Умарын элч сүлд, Хөвсгөл аймгийн туг, Эзэн Богд Чингис хааны хөрөг, Төрийн долоон эрдэнийг тахилын ширээнээ залснаар ёслол эхлэв. Лам хуврагууд ном уншиж овооны эздийг урин залах үеэр Хөвсгөл аймгийн Хөгжимт драмын театрын бүжигчид хатдын бүжиг бүжиглэн лусыг баясгалаа.
Төрийн тахилгын ёслолын үеэр өрнөсөн онцлох зан үйл болон соёлын арга хэмжээнүүд:
- Төрийн айлтгал: Ерөнхийлөгчийн Тамгын газрын дэд дарга Э.Золбоо лус, савдагт хандсан айлтгалыг уншин сонсгож, торгомсог дээр бичсэн эх хувийг Хөвсгөл аймгийн Засаг дарга Л.Төмөрбаатарт хүлээлгэн өгөв.
- Утга соёлын өв: Соёлын тэргүүний ажилтан Б.Нарандэлгэр “Далай ээжийн магтаал”-ыг хайлж, гоцлол дуучин П.Амарсайхан “Монгол далай” дууг дуулж лус савдгийг аргаджээ.
- Төрийн өргөл: Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх хангай дэлхийд идээ, амттаны дээжийг өргөн, Хөвсгөл нуурын эх, хүү 13 овооны тэнгэр, Цогт охин тэнгэрийн дүрт лус, найман аймгийн нөхдөд сүслэн даатгав.
Ерөнхийлөгч У.Хүрэлсүх үг хэлэхдээ, уул ус тахих монгол зан үйл нь байгаль дэлхийгээ хамгаалах хариуцлага бөгөөд “Уул овоо тахих монгол зан үйл”-ийг ЮНЕСКО-гийн яаралтай хамгаалах соёлын биет бус өвийн Дэлхийн жагсаалтад бүртгэснийг тэмдэглэв. Түүнчлэн Хөвсгөл нуурыг “Далай ээж” хэмээн дээдэлж ирсэн түүхэн уламжлалыг дурдаж, төрийн тахилгат хайрхдын судалгаа шинжилгээг идэвхтэй явуулж байгааг онцоллоо.
Манай улсын гадаргын цэвэр усны нөөцийн 70 гаруй хувийг бүрдүүлдэг тус нуурыг хамгаалах үүднээс Гал морин жилд төрийн тахилгатай болгох зарлиг гарсан билээ. Энэхүү санаачилгын хүрээнд 2021-2025 онд нуурт живсэн усан онгоц, техникийг татан гаргаснаар 50 мянга орчим литр шатахуун, тосолгооны материал нууранд алдагдахаас сэргийлж чадсан юм. Мөн энэ жил хоёр сарын цэвэрлэгээний аян өрнүүлж, нуурыг судлах Олон улсын төвийг шинээр байгуулаад байна.
