Бөөрний эцсийн шатны дутагдалтай байсан Тим Эндрюс генийн өөрчлөлттэй гахайн бөөр шилжүүлэн суулгуулсныхаа дараа диализгүйгээр есөн сар амьдарч, ийм төрлийн мэс заслын дэлхийн хамгийн удаан амжилттай тохиолдлуудын нэг болжээ.
АНУ-ын Нью-Хэмпшир мужаас гаралтай, тухайн үедээ 66 настай байсан Тим Эндрюс II хэлбэрийн чихрийн шижингийн улмаас бөөрний эцсийн шатны дутагдалд орсон байна.
Тэрээр 2025 оны нэгдүгээр сард АНУ-д туршилтын шинжтэй шинэ төрлийн эрхтэн шилжүүлэн суулгах мэс засалд оржээ.
Гахайн бөөрийг хүний биед нийцүүлэхээр генийн өөрчлөлт хийсэн
Эмч нар Юкатаны жижиг үүлдрийн гахайнаас авсан бөөрийг хүний дархлааны системд илүү нийцтэй болгохын тулд генетикийн аргаар өөрчилсөн байна.
Уг эрхтэн нь Эндрюс хүний донорын бөөр хүлээж байх хугацаанд түр хугацааны “гүүр” болж, диализгүй амьдрах боломж олгох зорилготой байжээ.
Тим Эндрюс генийн өөрчлөлттэй гахайн бөөртэй 271 хоног амьдарсны дараа богино хугацаанд дахин диализ хийлгэж, улмаар хүний донорын бөөр шилжүүлэн суулгуулсан байна.
Эмнэлгийн багийнхан энэ тохиолдлыг амьд өвчтөнд гахайн бөөр шилжүүлэн суулгасны дараа диализгүйгээр амьдарсан хамгийн урт хугацаа төдийгүй, гахайн бөөрөөс хүний донорын бөөрөнд амжилттай шилжсэн анхны тохиолдол гэж онцолжээ.
Бөөр шууд ажиллаж эхэлсэн ч дараа нь судасны гэмтэл үүсжээ
Гахайн бөөрийг 2025 оны нэгдүгээр сард шилжүүлэн суулгасны дараа эрхтэн тэр даруй ажиллаж эхэлсэн байна.
Гэвч ойролцоогоор зургаан сарын дараа бөөрний цусны судаснуудад гэмтэл үүсэж, үйл ажиллагаа нь алдагдаж эхэлжээ. Үүний улмаас эмч нар гахайн бөөрийг авах шаардлагатай болсон байна.
Дараа нь Тим Эндрюст нас барсан хүний донорын бөөрийг амжилттай шилжүүлэн суулгажээ.
“Би амьд байсан. Гэхдээ өмнө нь удаан хугацаанд өөрийгөө үнэхээр амьд мэт мэдрээгүй байсан”
CNN-ийн баримтат нэвтрүүлэгт оролцохдоо Эндрюс гахайн бөөр шилжүүлэн суулгах ажиллагааг “гайхамшиг” хэмээн тодорхойлжээ.
Тэрээр “Би амьд байсан. Гэхдээ өмнө нь удаан хугацаанд өөрийгөө үнэхээр амьд мэт мэдрээгүй байсан” хэмээн ярьжээ.
Мэс заслын дараа тэрээр өдөр тутмын амьдралдаа эргэн орж, хоол хийх, гэрээ цэвэрлэх, Cupcake нэртэй нохойгоо удаан хугацаагаар салхилуулах зэрэг энгийн зүйлсийг дахин хийж чаддаг болсон байна.
Энэ нь байнгын диализтай байсан үеийнхээс амьдралын чанар нь эрс сайжирсныг харуулсан гэж эмч нар тэмдэглэжээ.
Гахайн вирус болон бусад өвчин үүсгэгч илрээгүй
Судлаачдын мэдээлснээр гахайн бөөр Эндрюсийн биед байх хугацаанд гахайн гаралтай вирус болон бусад өвчин үүсгэгч илрээгүй байна.
Энэ нь ксенотрансплантацийн аюулгүй байдлын хувьд чухал үзүүлэлт гэж тооцогдож байгаа юм.
Гэхдээ мэргэжилтнүүд нэг өвчтөний амжилттай тохиолдолд үндэслэн урт хугацааны аюулгүй байдал, үр нөлөөг бүрэн дүгнэх боломжгүйг анхааруулжээ.
Хүний донор хүлээх хугацаанд “гүүр” болж болох боломж харагджээ
Судалгааны багийнхан энэ үр дүн нь генийн өөрчлөлттэй гахайн бөөрийг хүний донорын эрхтэн хүлээж буй өвчтөнүүдэд түр хугацааны шийдэл болгон ашиглах боломжтойг харуулж байна гэж үзжээ.
Ялангуяа бөөрний эцсийн шатны дутагдалтай өвчтөнүүд олон жил донор хүлээх тохиолдол байдаг тул ксенотрансплантаци нь тэднийг тодорхой хугацаанд диализээс гаргах, амьдралын чанарыг сайжруулах нэг хувилбар болж магадгүй байна.
Гэхдээ энэ технологийг эмчилгээний стандарт арга болгохын өмнө илүү олон өвчтөн оролцуулсан, урт хугацааны эмнэлзүйн судалгаа зайлшгүй шаардлагатай хэвээр байна.
Судалгааг The Lancet сэтгүүлд нийтэлжээ
Судалгааг АНУ-ын Mass General Brigham байгууллагын эрдэм шинжилгээний төвүүд болон эмнэлгүүдийн баг хийж, үр дүнгээ The Lancet анагаах ухааны сэтгүүлд нийтэлсэн байна.
Судалгааны ахлах зохиогч, Mass General Brigham-ийн Шилжүүлэн суулгах шинжлэх ухааны төвийн доктор Леонардо Риелла:
“Эрхтний хомсдол бол өнөөдөр эрхтэн шилжүүлэн суулгах салбарт тулгарч буй хамгийн том хямрал юм” гэжээ.
Түүний тайлбарласнаар бөөрний эцсийн шатны дутагдалтай өвчтөнүүдэд бөөр шилжүүлэн суулгах нь хамгийн үр дүнтэй эмчилгээний нэг боловч хүний донорын эрхтэн хангалтгүй хэвээр байна.
Ксенотрансплантаци цаашдаа бие даасан эмчилгээ болж магадгүй
Доктор Риелла ксенотрансплантаци буюу амьтны эрхтнийг хүнд шилжүүлэн суулгах технологи эхний ээлжинд өвчтөнүүдийг диализээс түр хугацаанд гаргаж, хүний донорын бөөр хүлээх хугацаанд амьдралын чанарыг нь сайжруулах боломжтой гэж үзжээ.
Харин цаашид аюулгүй байдал, удаан хугацааны үр нөлөө нь хангалттай батлагдвал бие даасан эмчилгээний арга болон хөгжих боломжтой гэж судлаачид үзэж байна.
АНУ, Хятадад төстэй туршилтууд хийгдсэн
Их Британийн NHS Blood and Transplant байгууллагын эмнэлгийн асуудал хариуцсан захирал, бөөрний эмч доктор Роммел Равананы мэдээлснээр АНУ болон Хятад улс 2022 оноос хойш ижил төстэй хэд хэдэн туршилтын эрхтэн шилжүүлэн суулгах ажиллагаа хийжээ.
Генийн технологийн хөгжил эрчимжсэнээр эрдэмтэд гахайн зарим генийг “унтраах” эсвэл өөрчлөх боломжтой болсон байна.
Үүний гол зорилго нь хүний дархлааны систем гахайн эрхтнийг гаднын биет гэж таньж, шууд эсэргүүцэх магадлалыг бууруулахад оршдог.
Сүүлийн жилүүдэд генетикийн зураглал болон CRISPR хэмээх “генийн хайч” технологи хөгжсөн нь ийм төрлийн судалгааг илүү бодитой хийх боломжийг эрс нэмэгдүүлжээ.
Яагаад заавал гахайн эрхтэн гэж?
Гахайг ксенотрансплантацид ашиглах гол шалтгаануудын нэг нь тэдний эрхтний хэмжээ болон анатомийн бүтэц хүний эрхтэнтэй харьцангуй төстэй байдагтай холбоотой.
Мөн гахайг үржүүлэх боломж өндөр, эрхтний хэмжээг тодорхой хэмжээнд сонгон тохируулах боломжтой тул судалгаанд илүү тохиромжтой гэж үздэг.
Их Британид хийсэн олон нийтийн судалгаагаар иргэдийн дийлэнх нь амьтны эрхтнийг хүнд шилжүүлэн суулгах санааг зарчмын хувьд дэмждэг байна. Гэхдээ ийм технологийг шинжлэх ухаанаар аюулгүй, үр дүнтэй болох нь батлагдсан тохиолдолд хэрэглэх ёстой гэсэн байр суурь давамгайлжээ.
Доктор Раванан:
“Энэ арга үр дүнтэй болох нь батлагдсан ч өдөр тутмын эмчилгээний бодит арга болох хүртэл маш урт зам бий” гэдгийг онцолжээ.
Их Британид одоогоор ийм төрлийн эмнэлзүйн туршилт явагдаагүй ч зохицуулах байгууллагууд энэ технологийг ирээдүйд хэрхэн хэрэгжүүлэх боломжтойг судалж эхэлсэн байна.
Мөн тус улсын Эрүүл мэнд, нийгмийн халамжийн яамны дэмжлэгтэй шинжээчдийн зөвлөх баг ксенотрансплантацитай холбоотой бодлогын зөвлөмж боловсруулж, Засгийн газрын сайд нар уг зөвлөмжийг хүлээн зөвшөөрчээ. Тэдгээрт зохицуулалт, хяналт, ёс зүй, амьтны сайн сайхан байдал болон эрдэм шинжилгээний судалгаатай холбоотой асуудлууд багтсан байна.
