Индонезийн Сулавеси арлын уулархаг халуун орны ойгоос эрдэмтэд Rhacophorus kurniatiae хэмээх нисдэг мэлхийн шинэ зүйлийг тодорхойлжээ. Тод ногоон өнгөтэй эдгээр хоёр нутагтан улирлын чанартай нуурын орчимд хэдэн мянгаараа цуглардаг бөгөөд төрөл саднаасаа дуу авиа болон үржлийн онцлогоороо ялгардаг байна.
Шинэ зүйлийн талаар Калифорнийн их сургуулийн Дэвис дэх салбарын (UC Davis) албан ёсны мэдээлэлд дурджээ. Эдгээр мэлхий хөөсөн үүрэнд бус, өтгөн царцмаглаг масс дотор түрсээ шахдаг нь Rhacophorus төрөлд урьд өмнө тэмдэглэгдээгүй онцлог аж.
Coca-Cola нуурын дэргэдэх мянга мянган мэлхий
Ер бусын мэлхийнүүдийг Сулавесийн зүүн өмнөд хэсгийн Меконгга уулсаас олжээ. Судалгааны бүс алслагдсан тул экспедицийн гишүүд гол даган алхаж, өтгөн ширэнгэн ойг туулан, ууланд түр бааз байгуулж байж судалгааны цэгүүддээ хүрдэг байсан байна.
Хээрийн судалгаа 2009-2013 онд үргэлжилж, бараг далайн түвшнээс эхлээд уулсын дээд хэсэг хүртэлх янз бүрийн өндөршлийн бүсийг хамарчээ. Төсөлд Индонезийн Богорын амьтан судлалын музей, Индонезийн Шинжлэх ухааны хүрээлэн болон UC Davis-ийн байгалийн шинжлэх ухааны музейн мэргэжилтнүүд оролцсон байна.
Судлаачид ойролцоогоор 1860 метрийн өндөрт Danau Coca-Cola нэрээр танигдсан жижиг улирлын нуурт хүрэхэд эргэн тойрон нь хэдэн мянган тод ногоон мэлхийгээр дүүрсэн байжээ. Их сургуулийн мэдээлэлд эдгээр мэлхий тус бүр хүний хацар дээр багтахаар жижиг хэмжээтэй байсан хэмээн дүрслэн бичсэн байна.

“Бид уул өөд өгсөж яваад эдгээр ногоон мэлхийгээр битүү хучигдсан томоохон усан сан таарсан. Тэд хаа сайгүй байсан. Мэлхий ийм олноороо нэг дор цугларсан байхыг ер нь тэр бүр хардаггүй, үнэхээр онцгой дүр зураг байсан” гэж UC Davis-ийн Зэрлэг амьтан, загасны биологийн музейн судлаач, хээрийн багийг ахалсан Алан Хитч ярьжээ.
Богорын амьтан судлалын музейн герпетологич, судалгааны тэргүүлэх зохиогч Вахью Трилаксоно сорьц цуглуулж, тухайн үедээ шинжлэх ухаанд үл мэдэгдэх зүйл байж магадгүй гэж таамагласан байна. Гэсэн ч анх олсноос нь шинжлэх ухааны албан ёсны тодорхойлолт нийтлэгдэх хүртэл 10 гаруй жил өнгөрч, шинэ зүйлийг нэрлэсэн өгүүлэл 2026 оны 11-р сарын 11-нд хэвлэгдсэн байна.
Rhacophorus төрөлд багтдаг эдгээр хоёр нутагтныг “нисдэг мэлхий” гэж нэрлэдэг ч үнэндээ тэд далавчлан нисдэггүй. Харин том сарвуу, хуруу хоорондын сайн хөгжсөн сарьсаа дэлгэн, модноос мод руу агаарт хөвөн гулсаж шилждэг байна.
Үсрэх үедээ мэлхий хуруунуудаа дэлгэж, сарьсыг сунгаснаар агаартай харилцах гадаргуугийн талбайгаа нэмэгдүүлдэг. Америкийн Байгалийн түүхийн музейн тайлбарласнаар, энэ нь буух чиглэлээ хянахад тусалдаг бөгөөд хурууны зөөлөвч нь газардсан хэсэгтээ тогтоход дэмжлэг үзүүлдэг байна.
“Нисдэг” гэх нэр нь зөвхөн ийм гулсан нисэлтийг хэлдэг бөгөөд шувуу, сарьсан багваахай шиг өөрийн хүчээр өндөр авах чадваргүй. Тэдэнд буух цэгээсээ өндөр байрлалтай эхлэх цэг зайлшгүй шаардлагатай байдаг.
2022 онд PNAS сэтгүүлд нийтлэгдсэн судалгаанд гулсан шилжих чадвартай Rhacophorus kio болон ийм чадваргүй Rhacophorus dugritei-ийг харьцуулжээ. Судалгаа хуруу хоорондын сарьсны ач холбогдлыг харуулсан боловч шинэ зүйл болох Rhacophorus kurniatiae хэр хол, хэр маневртай гулсаж чаддаг талаар шинэ нээлтийн мэдээлэлд тодорхой дурдаагүй байна.
Гадаад төрхөөс гадна генетик, дуу авиа, үржлийг судалжээ
Анх харахад уулын нуурын мэлхийнүүд өмнө нь мэдэгдсэн Rhacophorus төрлийн төлөөлөгчидтэй төстэй байжээ. Тусдаа зүйл мөн эсэхийг тогтоохын тулд судлаачид биеийн бүтэц, генетикийн мэдээлэл, дуу авиа болон үржлийн зан үйлийг харьцуулсан байна.
Баг нийт 28 биеийн шинж чанарыг хэмжиж, мэлхийн дуудлагын бичлэгүүдийг шинжилжээ. Онцгой шинжүүдийн дунд шовхдуу хоншоор болон өвөрмөц дуу авиа байсан бөгөөд харьцуулалтын зорилгоор музейн хэдэн зуун сорьцыг мөн судалсан байна.
UC Davis-ийн Зэрлэг амьтан, загасны биологийн музейн куратор Эндрю Энгилисийн хэлснээр, амьтдын бодит олон янз байдлыг зөвхөн гадаад төрхөөр нь ялгаж таних боломжгүй үе байдаг. “Заримдаа зүйлүүд гаднаасаа ижил харагддаг ч зан төлөв, генетикийн хувьд өөр байдаг. Иймийг криптик зүйл гэдэг. Энэ мэлхий үүний нэг жишээ бөгөөд бусад Rhacophorus-той маш төстэй ч генетик, зан үйлийн хувьд мэдэгдэхүйц ялгаатай” гэж тэр хэлжээ.
Шинэ зүйл Rhacophorus boeadii-тай ойр бөгөөд генетикийн ялгаа нь бага гэдгийг судалгааны өгүүлэлд тэмдэглэсэн байна. Тиймээс түүнийг тусдаа зүйлээр тодорхойлоход үржлийн зан үйл зэрэг олон шинжийг цогцоор нь авч үзэх шаардлагатай болжээ.
Rhacophorus boeadii өөрөө ч харьцангуй саяхан буюу 2025 оны 1-р сард шинээр тодорхойлогдсон зүйл юм. Түүнийг арлын хоёр бүсээс олж, биеийн бүтэц болон генетикийн ялгаанд үндэслэн тусдаа зүйлээр бүртгэсэн тул Сулавесийн энэ бүлгийн мэлхийнүүдийн талаарх ойлголт одоо ч өөрчлөгдсөөр байна.

Rhacophorus kurniatiae-ийн хамгийн онцгой ялгаа нь түрсээ шахах арга байжээ. Эдгээр мэлхий түрсээ усны дээр эсвэл усны ойролцоох ургамал дээр өтгөн царцмаглаг масс хэлбэрээр үлдээдэг бөгөөд өндөг, жараахайн эхний хөгжлийн үе шат нь уг массын дотор явагддаг байна.
Харин ойрын төрөл садны зүйлүүд ихэвчлэн түрсээ хөөсөн үүрэнд байрлуулдаг. Ийм бүрхүүл нь хөгжлийн үед чийгийг хадгалахад тусалдаг бөгөөд Хятадын нэгэн гулсан нисдэг мэлхийн эмэгчин усан дээгүүр унжсан мөчир, өвсөнд түрсээ тогтоон, ялгаруулсан шингэнээ хойд хөлөөрөө хөөсрүүлдэг тухай Америкийн Байгалийн түүхийн музей тайлбарладаг.
Шинэ зүйл дээр судлаачид ердийн хөөсөрхөг бүтэцгүй, нягт гель хэлбэрийн массыг ажигласан нь тусдаа зүйлээр тодорхойлоход чухал баримтын нэг болжээ. “Энэ Rhacophorus-ын үржлийн стратеги Азийн бусад нисдэг мэлхийнүүдээс өөр. Rhacophorus төрөлд царцмаглаг масс ашиглан үржиж байгааг бид анх удаа харж байна” гэж Богорын амьтан судлалын музейн судлаач, хамтран зохиогч Аламсьях Эланг Нуса Херламбанг ярьжээ.
Гэхдээ шинжлэх ухааны өгүүллийн хураангуйд энэ дүгнэлтийг илүү нарийвчлан, Сулавесийн Rhacophorus-ын төлөөлөгчдөд ийм түрс шахах хэлбэр өмнө нь тэмдэглэгдээгүй гэж тодорхойлжээ. Судлаачид ийм стратеги нь түр зуурын усан сантай орчинд дасан зохицсон хэлбэр байж болох бөгөөд төрөл доторх үржлийн хувьслын шилжилтийн эсвэл хожуу хөгжсөн хувилбар байх магадлалтай гэж таамаглаж байна.
Одоогоор энэ нь зөвхөн таамаг бөгөөд гель хэлбэрийн түрсний масс хэрхэн үүссэн, хөөсөн үүртэй харьцуулахад ямар давуу талтайг цаашид судлах шаардлагатай. Иймээс шинэ зүйлийн үржлийн биологийн талаар олон асуулт нээлттэй хэвээр байна.
Судлаачийн нэрээр нэрлэсэн шинэ зүйл Сулавесийн нууц олон янз байдлыг харуулжээ
Rhacophorus kurniatiae нэрийг Индонезийн герпетологич Хелен Курниатигийн дурсгалд зориулан өгчээ. Тэр Богорын амьтан судлалын музейд олон жил ажиллаж, Индонезийн хоёр нутагтан болон хэвлээр явагчдыг судлахад томоохон хувь нэмэр оруулсан байна.
Курниати эдгээр ер бусын мэлхийг баримтжуулахад хүргэсэн судалгаануудад оролцож байсан бөгөөд их сургуулийн нийтэлсэн архивын экспедицийн зурагт Алан Хитчтэй хамт ажиллаж буйгаар дүрслэгдсэн байна. Хитч түүнийг “алтан зүрхтэй” хүн байсан гэж дурсаж, шинжлэх ухаанд үнэнч байдлыг нь онцолжээ.
Сулавеси болон хөрш арлууд нь байгальд өөр хаана ч тохиолддоггүй эндемик зүйлс олонтойгоороо алдартай. Меконггагийн судалгаанууд гаднаасаа танил мэт харагдах амьтдын дунд ч шинжлэх ухаанд тодорхойлогдоогүй зүйлс нуугдаж болохыг харуулж байна.
Энэ нь тус экспедицийн багийн ажлын үр дүнд тодорхойлогдсон хоёр дахь шинэ мэлхийн зүйл юм. Мөн уг төслийн хүрээнд Хитчийн нэрээр нэрлэсэн шинэ геккон болон хоёр шинэ загасны зүйл илрүүлжээ.
Цуглуулсан сорьцуудыг судлах ажил үргэлжилж байгаа бөгөөд UC Davis-ийн мэдээлснээр, судлаачид өөр хэд хэдэн мэлхий болон хөхтөн амьтны шинэ тодорхойлолтыг бэлтгэж байна. Дөрвөн жилийн хугацаанд Меконггагийн алслагдсан бүсүүдэд таван удаагийн экспедиц зохион байгуулж, амьтан судлаач, ургамал судлаач, шавьж судлаач, микробиологич, химичид хамтран ажиллажээ.
Шинэ зүйлийн хувьд тархалтын хүрээ хамгийн чухал асуудлын нэг хэвээр байна. Шинжлэх ухааны өгүүлэлд Rhacophorus kurniatiae-г өндөр уулын нуурын эндемик гэж тодорхойлсон бөгөөд нэг үржлийн цэгт хэдэн мянгаараа цуглардаг нь тухайн зүйл өргөн тархсан эсвэл тоо толгой нь тогтвортой гэдгийг дангаараа нотлохгүй байна.
