Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 864 жилийн ой, Монгол бахархлын өдөр 2026 оны арваннэгдүгээр сарын 10-нд тохионо. Энэхүү өдрийг тохиолдуулан Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлиг гаргаж, төрийн дээд шагнал болох “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг хүртээдэг уламжлалтай.
Уг одонг 2005 оноос олгож эхэлсэн бөгөөд төр, нийгэм, шинжлэх ухаан, соёл урлаг, спортын салбарт онцгой гавьяа байгуулсан Монголын иргэд, байгууллагаас гадна гадаадын нэр хүндтэй зүтгэлтнүүд хүртэж иржээ. 2025 оныг дуустал нийт 19 иргэн, хамтлаг, байгууллага энэхүү шагналыг хүртсэн байна.
Төрийн дээд одонг ямар гавьяа байгуулсан хүмүүст олгодог вэ?
“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одон нь Монгол Улсын тусгаар тогтнол, бүрэн эрхт байдал, үндэсний эв нэгдлийг бататгах, хүмүүнлэг, ардчилсан нийгмийг хөгжүүлэх үйлсэд онцгой хувь нэмэр оруулсан иргэн, хамтлаг, хуулийн этгээдэд олгодог төрийн дээд шагнал юм.
Мөн Монголын төрт ёс, түүх, соёлын уламжлалыг судалж, хойч үедээ өвлүүлэх, олон улсад сурталчлан таниулах чиглэлээр үнэтэй хувь нэмэр оруулсан хүмүүсийг уг одонгоор шагнадаг.
Түүнчлэн улс түмний эв нэгдэл, хөгжил цэцэглэлт, хүн төрөлхтний энх тайвны төлөө ажиллаж, Монгол Улсын гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаа, олон улсын нэр хүндийг бэхжүүлэхэд хувь нэмэр оруулсан гадаадын төр, нийгмийн зүтгэлтэн, иргэнд хүртээх боломжтой юм.
Анхны одонг Ерөнхийлөгч асан П.Очирбат хүртжээ
“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонгийн анхны эзнээр 2005 онд Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч П.Очирбат тодорсон байна. Үүний дараа 2006 онд Төрийн шагналт, Урлагийн гавьяат зүтгэлтэн, хөгжмийн зохиолч Б.Шарав энэхүү шагналыг хүртжээ.
2009 онд Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн, 2010 онд төр, нийгмийн зүтгэлтэн, Шинжлэх ухааны гавьяат ажилтан Р.Гончигдорж нарыг шагнасан байна. Харин 2011 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Багабанди одон хүртсэн юм.
2012 онд УИХ-ын дарга асан, гавьяат эдийн засагч Д.Дэмбэрэл, 2013 онд Ерөнхий сайд асан Д.Содном нарт “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг хүртээжээ.
Шинжлэх ухаан, соёл урлагийн төлөөллүүд шагналын эзэд болжээ
2014 онд нэрт эрдэмтэн, физикч, академич Х.Намсрай “Чингис хаан” одон хүртсэн бол 2015 онд Соёлын гавьяат зүтгэлтэн, зохиолч, яруу найрагч Г.Мэнд-Ооёо энэхүү шагналын эзэн болжээ.
Харин 2016 онд Монгол Улсын Гавьяат жүжигчин, дуурийн дуулаач Г.Ариунбаатарыг шагнасан байна. Түүний дараа 2017 онд Монгол Улсын Гавьяат тамирчин, Хөдөлмөрийн баатар, Олимпын аварга Н.Түвшинбаяр уг одонг хүртжээ.
2019 онд Монголын уламжлалт хөгжмийг рок урсгалтай хослуулсан The Hu хамтлаг “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонгоор шагнуулсан юм.
Зэвсэгт хүчин болон Морин хуурын чуулга одон хүртсэн байна
“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг зөвхөн хувь хүнд бус, хамтлаг, байгууллагад олгодог. Тухайлбал, 2021 онд Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин уг одонг хүртсэн байна.
Мөн тэр жил сансрын нисгэгч, хошууч генерал Ж.Гүррагчааг төрийн дээд шагналаар шагнажээ. Ийнхүү 2021 онд нэг байгууллага, нэг иргэн “Чингис хаан” одон хүртсэн юм.
2023 онд Монгол Улсын филармонийн Морин хуурын чуулга энэхүү шагналын эзэн болсон байна. Ингэснээр The Hu хамтлаг, Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин, Морин хуурын чуулга гэсэн гурван хамтлаг, байгууллага уг одонг хүртсэн түүхтэй болжээ.
Гадаадын хоёр эрдэмтэн, зүтгэлтэн одон хүртжээ
“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонгийн эздийн дунд гадаадын иргэд мөн багтдаг. Тухайлбал, 2022 онд АНУ-ын эрдэмтэн, доктор, профессор Жак Уэтерфорд уг шагналыг хүртсэн байна.
Тэр жил Монгол Улсын Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн, академич, доктор, профессор Д.Доржготовыг мөн шагнажээ.
Харин 2024 онд Нэгдсэн Үндэстний Байгууллагын найм дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Бан Ги Мүнд “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одон хүртээсэн юм.
2025 онд академич С.Нарангэрэл шагналын эзэн болсон
Өнгөрсөн 2025 онд төрийн дээд шагнал болох “Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг хууль зүйн шинжлэх ухааны доктор, профессор С.Нарангэрэл хүртжээ.
Тэрбээр Монгол Улсын Төрийн шагналт, Шинжлэх ухааны гавьяат зүтгэлтэн бөгөөд Монгол Улсын Их Сургуулийн эмерит профессор, Япон Улсын Нагояагийн их сургуулийн хүндэт доктор, Шинжлэх ухааны академийн жинхэнэ гишүүн, академич юм.
Ийнхүү 2025 оны шагналыг хууль зүйн шинжлэх ухааны салбарын төлөөлөл хүртсэн байна.
“Чингис хаан” одон хүртэгсдийн бүрэн жагсаалт
| Он | Шагнал хүртсэн иргэн, байгууллага |
|---|---|
| 2005 | П.Очирбат — Монгол Улсын анхны Ерөнхийлөгч |
| 2006 | Б.Шарав — хөгжмийн зохиолч |
| 2009 | Д.Бямбасүрэн — Ерөнхий сайд асан |
| 2010 | Р.Гончигдорж — төр, нийгмийн зүтгэлтэн |
| 2011 | Н.Багабанди — Ерөнхийлөгч асан |
| 2012 | Д.Дэмбэрэл — УИХ-ын дарга асан |
| 2013 | Д.Содном — Ерөнхий сайд асан |
| 2014 | Х.Намсрай — физикч, академич |
| 2015 | Г.Мэнд-Ооёо — зохиолч, яруу найрагч |
| 2016 | Г.Ариунбаатар — дуурийн дуулаач |
| 2017 | Н.Түвшинбаяр — Олимпын аварга |
| 2019 | The Hu хамтлаг |
| 2021 | Ж.Гүррагчаа — сансрын нисгэгч |
| 2021 | Монгол Улсын Зэвсэгт хүчин |
| 2022 | Д.Доржготов — академич, доктор, профессор |
| 2022 | Жак Уэтерфорд — АНУ-ын эрдэмтэн |
| 2023 | Монгол Улсын филармонийн Морин хуурын чуулга |
| 2024 | Бан Ги Мүн — НҮБ-ын найм дахь Ерөнхий нарийн бичгийн дарга |
| 2025 | С.Нарангэрэл — хууль зүйн шинжлэх ухааны доктор, академич |
Дүгнэлт: 2026 оны одонгийн эзэн тодрох өдөр ойртлоо
“Чингис хаан” тэргүүн зэргийн одонг 2005 оноос хойш төр, нийгэм, шинжлэх ухаан, соёл урлаг, спорт болон олон улсын харилцааны салбарын төлөөлөл хүртэж иржээ. 2025 оны байдлаар нийт 19 иргэн, хамтлаг, байгууллага энэхүү төрийн дээд шагналын эзэн болсон байна.
Их Эзэн Чингис хааны мэндэлсний 864 жилийн ой, Монгол бахархлын өдөр арваннэгдүгээр сарын 10-нд тохионо. Энэ жилийн одонгийн эзэн хэн болох талаар эх сурвалжид хараахан мэдээлээгүй байна.
