Газар өмчлөх, ипотекийн зээлд хамрагдах, төрийн орон сууц авах, боловсролын тэтгэлэг хүртэх зэрэг хязгаарлагдмал нөөцтэй төрийн үйлчилгээнд иргэд өөрийн хүсэлт хэддүгээрт эрэмбэлэгдсэнийг мэдэх боломж бүрдүүлэх тогтоолын төсөл боловсруулжээ. Уг төслийг УИХ-ын гишүүн Ц.Баатархүү санаачилсан байна.
Төсөл батлагдвал төрийн байгууллагууд үйлчилгээний шалгуур, хүсэлт гаргагчдын тоо, шалгаруулалтын оноо болон хувийн мэдээллийг нууцалсан дарааллыг нийтлэх үүрэг хүлээнэ. Мөн 2027 оны долоодугаар сарын 1-нээс иргэд өөрийн дарааллыг E-Mongolia системээр болон биечлэн мэдэх боломжтой болохоор тусгажээ.
Газар өмчлөх 75,903 өргөдөл шийдвэрлэгдээгүй байна
Тогтоолын төслийн үндэслэлд дурдсанаар, 2026 оны байдлаар газар өмчлөх хүсэлт гаргасан иргэдийн 75,903 өргөдөл шийдвэрлэгдээгүй байна. Мөн хүсэлт гаргагчдын 53 хувь нь хуульд заасан хугацаанд хариу аваагүй, 40 хувь нь нэг жилээс дээш хугацаанд хүлээжээ.
Нийслэлийн 10 иргэн тутмын найм нь газаргүй байгаа тухай мэдээллийг төсөл санаачлагч онцолсон байна. Гэвч газар эзэмших, өмчлөх хүсэлтээ өгсөн иргэд өргөдөл нь хэддүгээрт эрэмбэлэгдсэн, хэзээ шийдвэрлэгдэх талаар тодорхой мэдээлэл авах боломж хязгаарлагдмал байгаа аж.
Иймээс газрын хүсэлтийн тоо, шалгуур болон дарааллыг ил тод болгох асуудлыг тогтоолын төсөлд тусгажээ.
Ипотекийн зээл хүссэн өрхүүд 7–8 жил хүлээх тооцоо гарчээ
Орон сууцны хөнгөлөлттэй зээлийн хувьд 7.9 их наяд төгрөгийн хүсэлт дараалалд байгаа талаар төсөл санаачлагч мэдээлсэн байна. Харин жилд ойролцоогоор нэг их наяд төгрөгийн зээл олгодог тул өнөөгийн санхүүжилтийн хэмжээгээр тооцвол хүсэлт гаргасан өрх 7–8 жил хүлээх нөхцөл үүсжээ.
Үүнээс гадна арилжааны банкууд ипотекийн зээлийн хүсэлтийг тус тусдаа бүртгэдэг нь дарааллын нэгдсэн мэдээлэл бүрдэхэд хүндрэл учруулж байгаа аж. Төсөлд дурдсанаар, 45 мянга орчим өрх давхардан бүртгэгдсэн бөгөөд иргэд өөрийн хүсэлтийн бодит эрэмбийг мэдэх боломжгүй байна.
Тиймээс ипотекийн зээлийн хүсэлтийн дараалал, шалгаруулалтын мэдээллийг иргэдэд ойлгомжтой, нэгдсэн байдлаар хүргэх шаардлагатай гэж үзжээ.
Төрийн орон сууц, газар солилцооны мэдээллийг нээлттэй болгохоор тусгав
Төрийн орон сууцны хуваарилалтыг мөн ил тод болгох шаардлагатай үйлчилгээний нэгээр нэрлэжээ. Тухайлбал, “Солонго-1, 2” төслийн хүрээнд 5,002 айлыг хамруулахаар төлөвлөсөн бөгөөд хуваарилах журам батлагдсан ч сонгон шалгаруулалтын хэрэгжилт хүний шийдвэрээс хамаарах эрсдэлтэй гэж төсөл санаачлагч үзсэн байна.
Мөн нийслэлд 2026 онд 20,218 нэгж талбарт газар чөлөөлж, нөхөн олговорт 200 тэрбум төгрөг зарцуулахаар төлөвлөжээ. Гэвч газраа орон сууцаар солих хүсэлт гаргасан өрхийн нийт тоо, хүсэлтийн дараалал болон хуваарилалтын мэдээлэл нийтэд нээлттэй биш байгааг төслийн үндэслэлд дурдсан байна.
Эдгээр үйлчилгээнд иргэдийн хүсэлтийг ямар шалгуураар, ямар дарааллаар шийдвэрлэж байгааг нийтлэх зохицуулалт хэрэгтэй гэж үзжээ.
ЖДҮ-ийн зээлд хүсэлт гаргасан төслүүдийн оноог нийтлэх асуудал хөндөгджээ
Жижиг, дунд үйлдвэрийг хөгжүүлэх зээлийн сонгон шалгаруулалт мөн тогтоолын төсөлд багтсан байна. Төсөл санаачлагчийн мэдээлснээр, зээлийн сонгон шалгаруулалтын зар нийтлэгддэг ч хүсэлт гаргасан төслүүдийн үнэлгээ, эрэмбийн талаарх мэдээлэл хангалттай ил тод биш байгаа аж.
Тухайлбал, 2026 онд Дархан-Уул болон Төв аймагт нийт 173 төсөл 25 тэрбум төгрөгийн зээл хүссэн байна. Харин хэдэн төсөл ямар оноогоор шалгарсан талаарх мэдээлэл нийтлэгддэггүй гэж УИХ-ын гишүүн Ц.Баатархүү онцолжээ.
Шалгаруулалтын оноо болон хүсэлтийн дарааллыг нээлттэй болгосноор шийдвэр гаргах үйл явцыг хянах боломж нэмэгдэнэ гэж төсөл санаачлагч үзэж байна.
Боловсролын зээлийн сангийн шалгаруулалтын асуудлыг дурджээ
Тогтоолын төслийн үндэслэлд боловсролын тэтгэлэг болон оюутны зээлийн сонгон шалгаруулалтын жишээг мөн багтаасан байна. Тодруулбал, 2025 онд Боловсролын зээлийн сан гадаадад суралцах зээлийн шалгаруулалтад 70 оюутныг тэнцүүлж, 116 оюутныг шаардлага хангаагүй гэж мэдэгдсэн талаар дурджээ.
Харин 2026 онд гадаадад зээлээр суралцах оюутны тоог 90 орчим хувиар бууруулж, шалгаруулалтад тэнцсэн 60 оюутныг санхүүжилтгүй нөөцөд үлдээсэн гэж төсөл санаачлагч мэдээлсэн байна.
Мөн зарим оюутанд эхлээд шалгаруулалтад тэнцсэн тухай цахим шуудан илгээж, дараа нь алдаа гарсан гэх үндэслэлээр тэнцээгүй гэж мэдэгдсэн тохиолдлыг онцолжээ. Боловсролын зээлийн сангийн журам 2025 онд шинэчлэгдэж, 2026 онд сайдын тушаалаар дахин өөрчлөгдсөн нь шалгаруулалтын тогтвортой байдал, мэдээллийн ил тод байдлын асуудлыг хөндөхөд хүргэсэн байна.
Автомашины улсын дугаарын дарааллыг мөн хамруулна
Нийслэлийн автомашины улсын дугаар олголтын асуудлыг төрийн үйлчилгээний дарааллыг ил тод болгох шаардлагатай жишээний нэгээр дурджээ. НИТХ 2024 оны хоёрдугаар сард нийслэлд олгох улсын дугаарын дээд хязгаарыг 730 мянга гэж тогтоосон боловч тухайн үед 785 мянган тээврийн хэрэгсэл бүртгэлтэй байсан байна.
Улмаар 2025 оны нэгдүгээр сараас улсын дугаар авах хүсэлтийг системд дарааллаар бүртгэж эхэлсэн ч дугаар олголт эхлээгүй байсан тухай төсөлд дурджээ. Энэ хугацаанд автомашины улсын дугаар зах зээлд хоёр сая орчим төгрөгөөр худалдаалагдаж байсан гэх мэдээллийг мөн үндэслэлдээ оруулсан байна.
Төсөл санаачлагчийн үзэж буйгаар, хязгаарлагдмал тоотой улсын дугаарын олголтын дарааллыг нээлттэй болгох нь иргэдэд шийдвэр гаргах үйл явцыг хянах боломж олгох юм.
Тогтоол батлагдвал 30 хоногийн дотор мэдээллээ нийтэлнэ
УИХ-ын гишүүн Ц.Баатархүүгийн боловсруулсан тогтоолын төсөлд төрийн байгууллагууд дараалалтай үйлчилгээнүүдийн талаарх мэдээллийг нийтлэх хугацааг тусгажээ. Тодруулбал, тогтоол батлагдсанаас хойш 30 хоногийн дотор үйлчилгээний шалгуур, нийт хүсэлтийн тоо, шалгаруулалтын оноо болон иргэдийн нэрийг нууцалсан эрэмбийг нийтлэхээр төлөвлөсөн байна.
Харин 2027 оны долоодугаар сарын 1-нээс иргэд өөрийн хүсэлт хэддүгээрт байгааг E-Mongolia системээр болон биечлэн мэдэх боломжтой болохоор төсөлд тусгажээ. Ингэхдээ бусад хүсэлт гаргагчийн хувийн мэдээллийг хамгаалж, дарааллын мэдээллийг нэр нууцалсан хэлбэрээр нийтлэхээр санал болгосон байна.
Энэхүү зохицуулалт нь одоогоор боловсруулсан тогтоолын төслийн санал бөгөөд УИХ-аар батлагдсан шийдвэр биш юм.
Дүгнэлт: Төрийн үйлчилгээний дарааллыг хянах боломж бүрдүүлэхийг зорьжээ
УИХ-ын гишүүн Ц.Баатархүү газар өмчлөл, орон сууцны зээл, төрийн орон сууц, ЖДҮ-ийн зээл, боловсролын тэтгэлэг болон автомашины улсын дугаар зэрэг үйлчилгээний дарааллыг ил тод болгох тогтоолын төсөл боловсруулсан байна.
Төсөл санаачлагчийн үзэж буйгаар, гол асуудал нь хүсэлт гаргагчид дараалалд зогсож байгаад бус, тухайн дараалал хэрхэн үүсэж, ямар шалгуураар өөрчлөгдөж байгааг мэдэх боломжгүйд оршиж байгаа аж. Ийм нөхцөл нь шийдвэр гаргалтад нөлөөлөх, авлигын эрсдэл үүсэх шалтгаан болж болзошгүй гэж үзжээ.
Тогтоол батлагдсан тохиолдолд төрийн үйлчилгээний шалгуур, хүсэлтийн тоо, оноо, нэр нууцалсан эрэмбийг нийтэлж, 2027 оны долоодугаар сарын 1-нээс иргэд өөрийн дарааллыг шалгах боломж бүрдүүлэхээр төлөвлөсөн байна.
