Казахстаны төрийн өмчит “Казатомпром” компани байгалийн ураны баяжмалыг БНХАУ-д нийлүүлэх гэрээг хувьцаа эзэмшигчдээрээ батлуулжээ. Харин ОХУ-ын “Росатом”-ын харьяа Uranium One Group-д уран нийлүүлэх саналыг хувьцаа эзэмшигчид дэмжээгүй байна.
Эдгээр шийдвэр нь Казахстан ураны экспортын зах зээл болон эрчим хүчний хамтын ажиллагаагаа олон чиглэлд төрөлжүүлэхийг зорьж буйтай холбоотой гэж үзэж байна.
Ураныг Алашанькоугаар БНХАУ-д нийлүүлнэ
БНХАУ-ын төрийн өмчит SPIC компанийн охин компани State Nuclear Uranium Resource Development Company Казахстанаас уран худалдан авахаар болжээ. Гэрээний үнийн дүн болон нийлүүлэх хэмжээ одоогоор нийтэд ил болоогүй байна.
Ураныг Хятадын Алашанькоу төмөр замын өртөөгөөр тээвэрлэхээр төлөвлөсөн нь Казахстаны экспортын нэг чиглэлийг БНХАУ-ын зах зээлтэй шууд холбох боломж бүрдүүлж байна.
Uranium One-той хийх гэрээ батлагдсангүй
ОХУ-ын “Росатом”-ын харьяа Uranium One Group-д уран нийлүүлэх гэрээний санал хураалтад хувьцаа эзэмшигчдийн 88.34 хувь нь түдгэлзэж, 6.27 хувь нь эсэргүүцсэн байна. Үүний улмаас гэрээ батлагдаагүй гэж мэдээлжээ.
Гэхдээ энэхүү санал хураалтын дүн нь Казахстан ОХУ-тай ураны салбарын хамтын ажиллагаагаа бүхэлд нь зогсоох шийдвэр гаргасан гэсэн үг биш юм.
“Казатомпром”-ын 62.99 хувийг Казахстаны төр Самрук-Казына үндэсний баялгийн сангаар дамжуулан эзэмшдэг. Тус компани дэлхийн томоохон уран үйлдвэрлэгчдийн нэг бөгөөд Казахстаны ураны экспортод голлох байр суурьтай.
Эрчим хүчний салбарт ч чиглэлээ өөрчилж байна
Казахстан ОХУ-аас хамааралтай байдлаа бууруулах бодлогоо зөвхөн ураны худалдаагаар хязгаарлахгүй байгаа аж. Тус улс 2027 оноос ОХУ-аас цахилгаан импортлохоо зогсоохоор төлөвлөж байгаа бөгөөд Көкшетау, Семей, Өскемен хотод барихаар төлөвлөсөн дулаан, цахилгаан хосолсон станцын төслүүдээс Оросын компаниудыг хассан байна.
Ингэснээр Казахстан эрчим хүчний хангамж, дэд бүтэц, байгалийн баялгийн экспортын түншүүдээ төрөлжүүлэх чиглэлд зэрэг алхам хийж байна. Харин ОХУ-аас хамаарал бодитоор хэр хэмжээнд буурах нь шинэ нийлүүлэлтийн гэрээ, эрчим хүчний төслүүдийн хэрэгжилт болон бусад улстай байгуулах хамтын ажиллагаанаас шалтгаална.
Монгол Улсын хувьд ураны ордуудаа эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, уул уурхайн экспортын зах зээлээ төрөлжүүлэх зорилт тавьж буй энэ үед Казахстаны жишээ нь тээврийн чиглэл, экспортын зах зээл болон гадаад түншийн сонголтын ач холбогдлыг харуулж байна.
