Олон улсын судлаачдын баг орчин үеийн шинжлэх ухаанд тулгарч буй чанарын томоохон асуудлыг илрүүлэх чадвартай хиймэл оюун ухааны (ХОУ) шинэ хэрэгсэл хөгжүүлжээ. Машин сургалтын систем ашиглан 1999-2024 оны хооронд хэвлэгдсэн хавдар судлалын 2.6 сая эрдэм шинжилгээний бүтээлийг шинжлээд, 250,000 гаруйг нь сэжигтэй гэж тэмдэглэсэн байна.
Квинслендийн технологийн их сургуулийн (QUT) профессор Адриан Барнеттийн удирдсан баг үүнд “BERT” хэлний загварыг ашиглажээ. Уг систем нь мөнгөөр хуурамч эсвэл чанаргүй эрдэм шинжилгээний өгүүлэл бичдэг “нийтлэлийн үйлдвэрүүд”-ийн (paper mills) бичлэгийн онцлог хэв маягийг таньж сурсан байна. Хөгжүүлэгчид үүнийг “шинжлэх ухааны спам-шүүлтүүр”-тэй зүйрлэж байгаа бөгөөд өмнө нь хуурамч хэмээн тогтоогдож хураагдсан бүтээлүүдийг илрүүлэхэд 91 хувийн нарийвчлалтай ажиллажээ.
Гол дүгнэлтүүд:
- Сэжигтэй нийтлэлүүдийн эзлэх хувь 2000-аад оны эхээр ойролцоогоор 1% байсан бол 2022 онд хамгийн өндөр буюу 16%-д хүрч өсжээ.
- Энэхүү асуудал нь маш өндөр ишлэл бүхий нэр хүндтэй сэтгүүлүүдийг оролцуулаад олон мянган сэтгүүлийг хамарч байна.
- Хуурамч байх магадлалтай бүтээлүүд ихэвчлэн хавдрын молекул биологи болон ходоод, элэг, яс, уушгины хорт хавдартай холбоотой лабораторийн анхан шатны судалгааны ажлууд дунд байна.
Анагаах ухаанд үзүүлэх нөлөө
Судалгааны үр дүнг The BMJ сэтгүүлд нийтэлсэн бөгөөд хуурамч өгөгдөл нь маш аюултай болохыг анхааруулжээ. Учир нь эдгээр судалгаанууд дээр үндэслэн шинэ эм бэлдмэлүүдийг боловсруулж, эмнэлзүйн туршилтуудыг төлөвлөдөг байна. Профессор Барнетт “Энэ нь бодит эрдэмтдийг төөрөгдүүлж, өвчтөнүүдийн эмчилгээний ахиц дэвшлийг удаашруулахад хүргэнэ” гэдгийг онцолжээ.
Дараагийн алхамууд
Одоогоор шинжлэх ухааны гурван сэтгүүл гар бичмэлийг хянах шатандаа энэхүү ХОУ-ны хэрэгслийг туршиж эхлээд байна. Систем тухайн бүтээлийг “сэжигтэй” гэж тэмдэглэсэн нь шууд луйвар гэсэн үг биш, харин мэргэжилтнүүд илүү нарийвчлан шалгах шаардлагатайг илтгэх “анхааруулга” юм. Судалгааны баг цаашид энэ хэрэгслийг шинжлэх ухааны бусад салбарын бүтээлийг шалгахад зориулан хөгжүүлэхээр төлөвлөж байна.
