Цаг уур, орчны шинжилгээний газраас ирж буй зургаадугаар сарын цаг агаарын урьдчилсан төлөв байдлыг олон нийтэд танилцууллаа. Мэдээлэлд дурдагдсан олон жилийн дундаж (ОЖД) хэмээх үзүүлэлтийг Дэлхийн цаг уурын байгууллагын стандартын дагуу 1991–2020 оны өгөгдөлд тулгуурлан тооцдог байна. Тус урьдчилсан мэдээгээр манай орны дөрвөн бүс нутгийн сарын дундаж агаарын температур болон орох хур тунадасны нийлбэр хэмжээг нарийвчлан гаргажээ.
Цаг уурын байгууллагаас мэдээлэл хүргэхдээ нутаг дэвсгэрийн хамрах хүрээнээс хамаарч “зарим газраар” (30 хүртэлх хувь), “ихэнх нутгаар” (30-70 хувь), “нийт нутгаар” (70 хувиас дээш) гэсэн нэр томьёог ашигладаг. Мөн дулааны улиралд агаар болон хөрсний гадаргуугийн хэм 0°-аас багасч хүйтрэхийг “цочир хүйтрэл” хэмээн тодорхойлдог байна. Хэрэв иргэд, байгууллагууд сар, улирлын төлөвийн талаар нэмэлт мэдээлэл авахыг хүсвэл Ус, Цаг Уур, Орчны Судалгаа Мэдээллийн Хүрээлэнгийн 11-326606 дугаарын утсаар холбогдож, тус хүрээлэнгийн “Хиймэл оюун ухаан, тоон загварчлал, судалгааны хэлтэс”–ээс тодруулах боломжтой юм.
Уур амьсгалын түүхэн тоймоос үзвэл, зургаадугаар сарын агаарын температур ОЖД-аар Баян-Өлгий, Завхан, Хөвсгөлийн ихэнх нутаг, Баянхонгорын хойд, Архангайн баруун, Төв аймгийн зүүн хойд хэсгээр 6–12°С байдаг. Харин Ховд, Говь–Алтай, Баянхонгор, Өвөрхангай, Дундговийн өмнөд хэсэг, Дорноговь, Өмнөговийн нутгаар 20–24°С хүрч дулаардаг бол бусaд нутгaaр 13–19°С дулаан бaйдаг байна. Хур тунадасны хувьд Хөвсгөл, Архангай, Булган, Сэлэнгийн ихэнх хэсэг, Төв, Хэнтий, Дорнодын хойд нутгаар ОЖД-аар 60–70 мм ордог бол Ховд, Говь–Алтай, Өмнөговь, Дорноговийн нутаг, Баянхонгор, Дундговийн өмнөд хэсгээр хамгийн бага буюу 10–20 мм, бусад бүсүүдэд 20–60 мм хур тунадас буудаг байна.
Түүхэн хугацаанд хур тунадасны хэмжээ тогтворгүй байсан бөгөөд 1979–1982, 1995-2007, 2017–2020 онуудад олон жилийн дунджаас бага тунадас орж байжээ. Эсрэгээрээ 1983–1986, 1988-1991, 2011-2016 онуудад ОЖД–аас харьцангуй ахиу хур тунадас бууж байсан түүхтэй. Тухайлбал, 2017 онд нийт нутгийн хэмжээнд ОЖД–аас 15 мм–ээр бага тунадас орсон нь түүхэн дэх хамгийн хуурай 6–р сараар тэмдэглэгдсэн бол 1994 онд ОЖД–аас 26 мм–ээр ахиу тунадас орсон нь 1979 оноос хойшхи хамгийн чийглэг 6–р сар болж үлджээ.
Бүс нутгээр авч үзвэл, баруун аймгуудын нутгаар агаарын дундаж хэм нийт нутгаар ОЖД–аас дулаан (Зураг 5) байх бөгөөд хур тунадас Баян-Өлгий, Ховд, Говь–Алтайн нутаг, Увсын баруун, Баянхонгорын өмнөд хэсгээр ОЖД–бага, бусад нутагт дунджийн орчим байна. Агаарын температур, хур тунадасны явцыг Зураг 7–д харуулснаар, нэгдүгээр арав хоногийн дундуур сэрүүсэж, ОЖД-аас 3–5ºС–аар хүйтэн байх ч сарын эхээр ихэнх нутгаар дулаан байх аж. Мөн хоёр ба гуравдугаар арав хоногийн дунд үе, сарын сүүлчээр ОЖД–аас 1–3ºС–аар хүйтэн байх төлөвтэй бол нэг ба хоёрдугаар арав хоногийн сүүлч, гуравдугаар арав хоногийн дундуур ОЖД-аас 1–3ºС–аар дулаан байна. Хоёрдугаар арав хоногийн дунд, сүүл үе болон гуравдугаар арав хоногийн ихэнх хугацаанд зарим газраар бороо, дуу цахилгаантай аадар орж салхи ширүүснэ.
Төвийн аймгуудын нутгаар энэ сард агаарын дундаж температур Хөвсгөл, Архангай, Өвөрхангайн нутгаар ОЖД-аас дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим байх бол хур тунадас нийт нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй байна. Нэгдүгээр арав хоногийн дунд үеэр ихэнх нутгаар ОЖД–аас 3–5°C–аар хүйтэн байх ба хоёрдугаар арав хоногийн дунд, гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр ихэнх нутгаар ОЖД–аас 1–2°C–аар сэрүүн байх төлөвтэй байна. Харин нэгдүгээр арав хоногийн сүүлч, хоёрдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлч, гуравдугаар арав хоногийн эхээр ихэнх нутгаар ОЖД–аас 1–3°C–аар дулаан байна. Нэгдүгээр арав хоногийн эхэн, хоёрдугаар арав хоногийн эхэн болон дунд, гуравдугаар арав хоногийн дунд үеүдэд тунадас бага зэрэг орох бөгөөд гуравдугаар арав хоногийн сүүлчээр ихэнх нутгаар аадар бороо орж, салхи ширүүсэх төлөвтэй байна.
Зүүн аймгуудын нутгаар Сүхбаатарын өмнөд хэсгээр ОЖД-аас дулаан, бусад нутгаар дунджийн орчим байх ба хур тунадас Дорнод, Сүхбаатарын нутгаар ОЖД-аас ахиу, бусад нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй. Агаарын部署 температур, хур тунадасны явцыг Зураг 9–д харуулснаар нэгдүгээр арав хоногийн ихэнх хугацаанд сэрүүн, ялангуяа дунд үеэр ихэнх нутгаар ОЖД–аас 3–5°C–аар хүйтэн байх бол хоёр болон гуравдугаар арав хоногийн ихэнх хугацаанд ОЖД–аас 1–3°C–аар дулаан байх төлөвтэй байна. Хур тунадас нэгдүгээр арав хоногийн дунд, хоёрдугаар арав хоногийн эхэн үеүдэд зарим газраар, гуравдугаар арав хоногийн дунд болон сүүлчээр ихэнх нутгаар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орж, салхи ширүүсэж болзошгүй байна.
Говийн аймгуудын нутгаар энэ сард агаарын дундаж температур нийт нутгаар ОЖД-аас дулаан байх бол хур тунадас Дорноговийн нутгаар ОЖД-аас ахиу, бусад нутгаар дунджийн орчим орох төлөвтэй байна. Сарын эхээр ихэнх нутгаар дулаан байх хэдий ч нэгдүгээр арав хоногийн дунд үеэр сэрүүсэж, ОЖД–аас 2–5°C–аар хүйтэн байна. Мөн хоёрдугаар арав хоногийн дунд, гуравдугаар арав хоногийн дунд болон сүүлч үеүдэд ихэнх нутгаар ОЖД–аас 1–2°C–аар сэрүүн байх боловч хоёрдугаар арав хоногийн ихэнх хугацаанд ОЖД–аас 1–3°C–аар дулаан өдрүүд үргэлжлэх төлөвтэй байна. Хур тунадас нэгдүгээр арав хоногийн сүүлч, хоёрдугаар арав хоногийн сүүлч, гуравдугаар арав хоногийн эхэн болон сүүлч үеүдэд зарим газраар дуу цахилгаантай аадар бороо орж, салхи ширүүсэх магадлалтай байна.
Цаг уурын байгууллагаас ирүүлсэн урьдчилсан мэдээг үндэслэн иргэд, малчид болон тариаланчдад зориулан дараах чухал зөвлөмжүүдийг хүргэж байна. Зургаадугаар сард цаг агаар тогтворгүй, гэнэтийн өөрчлөлт ихтэй байх тул сонор сэрэмжтэй байхыг анхааруулж байна.
- Нэгдүгээр арав хоногийн дунд үеэр ихэнх нутгаар эрс сэрүүсэж, хүчтэй салхи шуургатай байх магадлал өндөр тул мал бэлчээрлэлт, үрсэлгээ хамгаалалт болон хол замд гарахдаа анхаарал болгоомжтой байх шаардлагатай.
- 2 дугаар арав хоногийн ихэнх хугацаанд ихэнх нутгаар ОЖД-аас дулаан өдрүүд зонхилох тул хуурайшилт нэмэгдэх эрсдэлтэй бөгөөд ногоон бүсэд аялахдаа галын аюулгүй байдлыг чанд сахих хэрэгтэй.
- Гуравдугаар арав хоногийн дунд болон сүүлчээр зарим газраар бороо, дуу цахилгаантай аадар бороо орох магадлал нэмэгдэх тул болзошгүй үер ус, мөндөр, нөөлөг салхины аюулаас сонор сэрэмжтэй байх нь зүйтэй.
