Тусгаар тогтнол гэдэг бол зүгээр нэг улс төрийн нэр томьёо биш, харин үе үеийн хаад дээдсийн алсын хараа, эрэлхэг монгол эрсийн халуун амь, зүрх зоригоор дархлагдсан ариун өв юм. ХVII зуунаас эхлэн Манж Чин гүрний эрхшээлд орж, төрт ёсны уламжлал маань түр зуур тасарсан ч монголчуудын бие даан орших гэсэн чин хүсэл хэзээ ч мөхөөгүй билээ. Түүхчдийн тэмдэглэснээр, бидний өвөг дээдэс харийн дарлалд өөр өөр хугацаанд байсан ч 1911 онд нэгэн зүгт харж чадсанаар түүхийн шинэ хуудсыг нээсэн юм.
1911 оны Үндэсний хувьсгал ба Төрт улсын сэргэлт
Цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн есөн буюу 1911 оны 12 дугаар сарын 29-нд Их Хүрээнд монголчууд VIII Богд Жавзандамба хутагтыг Олноо өргөгдсөн Монгол Улсын хаанаар өргөмжилсөн түүхтэй. Энэхүү үйл явдал нь дэлхий дахинд Монгол Улс дахин сэргэж, өөрийн засаг захиргаа, төрийн институцийг байгуулсныг тунхаглан зарласан хэрэг байв. Тухайн үед шинэ тулгар улсын тулгын чулууг тавихад дараах таван яамны сайд нар чухал үүрэг гүйцэтгэсэн байдаг:
- Дотоод хэргийн яам: Да лам Цэрэнчимэд
- Гадаад хэргийн яам: Чин ван Ханддорж
- Сангийн яам: Түшээт ван Чагдаржав
- Цэргийн яам: Далай ван Гомбосүрэн
- Шүүх яам: Эрдэнэ ван Намсрай
Улмаар 1912 онд Бүгд Ерөнхийлөн Захирах яамыг байгуулж, Сайн ноён хан Намнансүрэнг Ерөнхий сайдаар томилсон нь Монголын төрт ёсны орчин үеийн тогтолцооны эхлэл болсон юм.
Тусгаар тогтнолоо бататгасан түүхэн үе шатууд
1911 оны хувьсгал бол зөвхөн эхлэл байсан бөгөөд үүний дараа монголчууд олон улсын тавцанд байр сууриа бататгахын тулд олон арван жилийн шаргуу тэмцэл, дипломат ажиллагааг өрнүүлсэн билээ. Бидний тусгаар тогтнол дараах түүхэн замаар баталгаажсан юм:
- 1921 он: Үндэсний ардчилсан хувьсгал ялж, төр улсаа бүрэн төвхнүүлэх боломж бүрдэв.
- 1924 он: Анхдугаар Үндсэн хуулиа баталж, Бүгд Найрамдах Улсаа тунхаглав.
- 1945 он: Яалтын бага хурлаар их гүрнүүд Монголын статус-квог хүлээн зөвшөөрөв.
- 1961 он: Монгол Улс НҮБ-ын бүрэн эрхт гишүүн болж, дэлхийн хамтын нөхөрлөлд багтав.
Өнөөгийн бидний эдэлж буй эрх чөлөө, эх орондоо эзэн байх хувь заяа нь өвөг дээдсийн маань тоолшгүй их золиос, хэмжээлшгүй их хөдөлмөрөөр ирсэн үнэт өв билээ. Тиймээс энэхүү баярын өдөр бид түүхээ эргэн санаж, ирээдүй хойч үедээ тусгаар тогтнолын үнэ цэнийг өвлүүлэн үлдээх нь хамгийн эрхэм үүрэг юм. Монголын төлөө цохилох зүрхтэй хүн бүхэнд Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 114 жилийн ойн халуун мөндийг хүргэе.
Түүхээ санаж, үнэ цэнээ бодох сайхан өдөр юм байна
Ийм ойгоор залуус түүхээ илүү ойлгодог байгаасай