Шинжлэх ухааны академийн Археологийн хүрээлэн болон Америкийн Мичиганы их сургуулийн хамтарсан судалгааны баг Хөвсгөл аймгийн Арбулаг суманд археологийн малтлага хийж, Монголын эзэнт гүрний үед холбогдох түүхэн хосгүй үнэт олдворуудыг илрүүллээ. Энэ нь Монгол орны газар нутгаас өрөмтэй шаазан ваар болон морины иж бүрэн тоноглол хамт олдож буй хоёр дахь тохиолдол юм.
Археологийн малтлагын явцад Монголын эзэнт гүрний үеийн нийгэм, соёл, ахуйг судлахад түүхэн өндөр ач холбогдолтой дараах олдворууд илэрчээ:
- Өрөмтэй шаазан ваар (дотроо өрөмтэйгээр хадгалагдан үлдсэн шаазан болон шаар ваар),
- Морины иж бүрэн тоног хэрэглэл (эмээл, дөрөө, амгай),
- Зэвсэг хэрэгсэл (төмөр зэв, саадагны тоноглол),
- Гоёл чимэглэл (төрөл бүрийн гоёмсог чимэглэлүүд).
Судалгааны багийг ахалсан ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн доктор Ж.Баярсайхан олдворын талаар:
“Эдгээр олдворын зарим нь өмнө нь Монголын нутаг дэвсгэрээс ийм бүрэн бүтнээрээ илэрч байгаагүй бөгөөд Монголын эзэнт гүрний үеийн судалгаанд онцгой ач холбогдолтой” хэмээн онцолсон байна.
Малтлага судалгааны явц
Тус малтлага, судалгааны ажлыг 2026 оны 5 дугаар сарын 12-ноос 25-ны өдрүүдэд Хөвсгөл аймгийн Арбулаг сумын “Гол мод” хэмээх газарт зохион байгуулжээ.
- Судалгааны баг: Монголын талаас ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн доктор Ж.Баярсайхан ахалж, Америкийн Мичиганы их сургуулийн судлаач доктор Браян Миллер хамтран ажиллав.
- Судалсан булш: Монголын эзэнт гүрний үед холбогдох нийт 7 булшийг малтан судалсан байна.
Сэргээн засварлах ажил болон орон нутгийн дэмжлэг
Хөвсгөл аймгийн Засаг дарга Л.Төмөрбаатар судалгааны багийн ажилтай газар дээр нь танилцаж, түүх, соёлын өвийг хамгаалах болон цаашдын судалгааны ажлыг бүх талаар дэмжин ажиллахаа илэрхийлсэн байна.
Одоогийн байдлаар олдворуудыг бүртгэж баримтжуулах, сэргээн засварлах, лабораторийн нарийвчилсан шинжилгээнд оруулах ажлууд үргэлжилж байна. Судалгааны нарийн үр дүнг шат дараатайгаар олон нийтэд танилцуулах ажээ.
