Их Монгол Улс байгуулагдсаны 820 жилийн түүхэн тэгш ой тохиож буй 2026 оны Үндэсний их баяр наадам өргөн дэлгэр болох гэж байна. Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн дагуу тэгш ойн жилүүдэд 1024 бөх барилдаж, 10 даваагаар шилдэгүүдээ тодруулдаг уламжлалтай. Энэхүү 10 даваатай барилдаан нь бөхийн цолны эрэмбэ болон түүхэнд томоохон өөрчлөлт оруулах, шинэ Аварга, Дархан аваргууд төрөх ховор боломжийг бүрдүүлж байна.
Хууль эрх зүйн зохицуулалт ба Цолны болзол
Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн 9 дүгээр зүйлд зааснаар 10 даваатай барилдааны үеэр цол ахих нөхцөлүүдийг маш тодорхой заасан байдаг. Үүнд:
- 9.3.8. Улсын арслан цолтой бөхөөс бага цолтой бөх 10 даван түрүүлсэн бол Улсын аварга;
- 9.3.9. Улсын арслан цолтой бөх ес даван үзүүрлэсэн бол Улсын аварга;
- 9.3.11. Улсын аварга цолтой бөх ес даван үзүүрлэсэн бол Даян аварга;
- 9.3.13. Улсын аварга цолтой бөх 10 даван түрүүлсэн бол Дархан аварга.
Дархан аварга ба Даян аваргын төлөөх өрсөлдөөн
Өнөө цагийн зүлэг ногоон дэвжээний өнгийг тодорхойлж буй П.Бүрэнтөгс, О.Хангай нарын аваргуудын хувьд энэ жилийн наадам карьерынх нь хамгийн өндөр оргил байх боломжтой. Хэрэв тэд: 10 даван түрүүлбэл: Монгол бөхийн хамгийн дээд цол болох Дархан аварга болно. 9 даван үзүүрлэвэл: Цолоо ахиулж Даян аварга болно.
Мөн өмнө нь улсын наадамд түрүүлж байсан арслангууд болох Э.Батмагнай, Ц.Бямба-Отгон, Э.Оюунболд нар ес даван үзүүрлэхэд л Улсын аварга цолд хүрэх бол 10 даван түрүүлбэл Даян аварга болох нөхцөл бүрдээд байна.
“Хоёр аварга” зэрэг төрөх ховор тохиолдол
Энэ жилийн наадмын хамгийн сонирхолтой хувилбар нь нэг дор хоёр шинэ Аварга төрөх явдал юм. Жишээлбэл, Улсын заан Б.Бат-Өлзий 10 даван түрүүлж, Улсын арслан Э.Батмагнай үзүүрлэсэн тохиолдолд хуулийн дагуу хоёулаа Аварга цолны болзол хангах боломжтой.
Харин түрүүлж үзээгүй ч хоёр удаа үзүүрлэсэн арслан цолтнуудын хувьд Аварга цолыг нөхөж олгодоггүй. Аварга цолд хүрэхийн тулд заавал түрүүлсэн байх, эсвэл 1024 бөхийн барилдаанд үзүүрлэх шаардлагатайг хуулиар бататгасан байдаг. Өмнөх тэгш ойн наадамд үзүүрлэж арслан болсон Б.Орхонбаяр арслангийн хувьд энэ жил түрүүлж байж Аварга болох бол, үзүүрлэвэл чимэг нэмэх юм.
